Rangkaian merupakan satu medium penghantaran informasi atau data diantara nod atau bahasa mudahnya komputer atau lain-lain peranti.
Jika anda mempunyai pengetahuan asas tentang perkomputeran, pastinya anda pernah mendengar tentang LAN atau WAN.
Kedua-duanya merupakan jenis rangkaian yang berbeza dari segi keluasan kawasan, kelajuan, teknologi sambungan dan fungsi. Selain itu, terdapat beberapa lagi jenis rangkaian penting yang digunakan dalam persekitaran rumah, pejabat, kampus, bandar dan juga rangkaian global.
Berikut adalah penerangan ringkas.
1. PAN (Personal Area Network)
Rangkaian Kawasan Persendirian menghubungkan peranti dekat dengan pengguna. Ia digunakan dalam komunikasi jarak pendek antara:
- telefon pintar
- komputer riba
- jam tangan pintar
- fon telinga
- tablet
Teknologi PAN moden:
- Bluetooth 5.3 — lebih laju, jimat tenaga
- NFC — pairing pantas & pembayaran mudah
- Infrared (IR) untuk peranti tertentu
- USB-C bagi sambungan berwayar
PAN kekal penting dalam ekosistem peranti peribadi dan IoT kecil seperti tracker dan wearable.
2. LAN (Local Area Network)
Rangkaian Kawasan Setempat ialah rangkaian dalam ruang fizikal seperti rumah, pejabat atau bangunan.
Ia menghubungkan:
- komputer
- pencetak
- router
- server kecil
- konsol permainan
- smart home hub
Secara asasnya terdapat dua jenis sambungan LAN;
– ARCnet
- Sambungan terawal dan popular sekitar 1980an.
- Boleh menghubungkan sehingga 255 nod dalam satu rangkaian
- ARCnet Plus mempunyai sokongan sehingga 20Mbps.
– Ethernet – Mula diperkenalkan pada 1980.
Teknologi kabel moden:
- 1GbE — masih paling banyak digunakan
- 2.5GbE & 5GbE — semakin meluas di router baharu dan motherboard
- 10GbE — banyak digunakan dalam pejabat & creator workstation
- 40GbE/100GbE — standard dalam data center
Nota sejarah:
ARCnet yang disebut di atas kini tidak lagi digunakan, namun kekal sebagai teknologi awal rangkaian moden.
3. WLAN (Wireless Local Area Network)
Rangkaian Tanpa Wayar Kawasan Setempat menghubungkan antara peranti secara tanpa wayar di dalam LAN. Untuk senang faham, jika bersambung secara kabel, ia adalah LAN, jika tanpa kabel ia adalah WLAN.
WLAN membolehkan peranti seperti telefon, tablet dan komputer berhubung tanpa kabel.
Teknologi WLAN terkini:
- WiFi 6 (802.11ax) — standard biasa rumah
- WiFi 6E — sokong jalur 6GHz, kurang kesesakan
- WiFi 7 (802.11be) — mula digunakan secara meluas, kelajuan boleh melebihi 30Gbps
WLAN menjadi rangkaian paling penting di rumah moden terutama dengan peningkatan IoT, TV pintar dan peranti kerja dari rumah.
4. CAN (Campus Area Network)
Rangkaian Kawasan Kampus menghubungkan beberapa LAN dalam satu kawasan kampus seperti:
- universiti
- kompleks pejabat
- hospital
- sekolah
CAN biasanya menggunakan fiber optik bagi memastikan kelajuan tinggi antara bangunan.
5. MAN (Metropolitan Area Network)
MAN merangkumi kawasan lebih luas berbanding CAN tetapi masih dalam satu bandar.
Contoh penggunaan:
- rangkaian perbandaran
- sistem CCTV bandar pintar
- rangkaian fiber syarikat telekomunikasi dalam bandar
- sambungan antara kampus universiti dalam satu kawasan metropolitan
MAN ialah asas kepada infrastruktur bandar moden.
6. SAN (Storage Area Network)
SAN digunakan dalam pusat data dan organisasi besar untuk menyediakan storan berkelajuan tinggi.
Ia menyokong operasi besar seperti:
- virtualisasi
- backup enterprise
- cloud services
- high-performance storage
Teknologi SAN terkini:
- Fibre Channel 32/64/128Gb
- NVMe-over-Fabrics (NVMe-oF) — sangat pantas
- Software-Defined Storage (SDS) — lebih scalable dan fleksibel
SAN kekal sebagai tunjang penyimpanan data di peringkat enterprise.
7. WAN (Wide Area Network)
WAN ialah rangkaian paling luas, merangkumi negeri, negara atau seluruh dunia.
WAN menghubungkan pelbagai LAN, CAN dan MAN menjadi satu rangkaian besar.
Contoh terbesar: Internet.
Teknologi WAN moden:
- SD-WAN (Software Defined WAN) — lebih pintar dan selamat
- SASE (Secure Access Service Edge) — gabungan keselamatan + rangkaian untuk organisasi awan
- Fiber long-haul & submarine cables — tulang belakang Internet global
WAN terus menjadi kritikal dalam keseluruhan ekosistem komunikasi moden.
Kesimpulan
Jika anda ingin belajar networking, mengenali PAN, LAN, WAN dan rangkaian lain ialah langkah asas yang perlu difahami sebelum meneroka dunia rangkaian moden seperti WiFi 7, SD-WAN dan cloud networking.
{suggest}