Aktiviti memasak dan mandi menjadi sukar apabila pili air terputus di Batam, sebuah pulau di Indonesia di mana penduduknya mengadakan protes susulan pertambahan pusat data bagi menampung lonjakan kecerdasan buatan (AI) global.
Kawasan tersebut mengalami “kemarau panjang” akibat taburan hujan yang rendah, kata pengendali utiliti air tempatan kepada AFP, manakala kitaran El Nino yang kuat memburukkan lagi keadaan cuaca kering.
Namun, seperti di negara-negara lain, kemarau ini menimbulkan kemarahan yang ditujukan kepada pusat data, kemudahan menyerupai gudang yang memastikan aplikasi dan alatan kecerdasan buatan terus beroperasi, di mana air sering digunakan untuk mendinginkan pelayan-pelayan (server) yang beroperasi tanpa henti.
Kekecewaan kini memuncak di Indonesia dan Malaysia, terutamanya di rantau yang bersempadan dengan Singapura yang dilihat sebagai lokasi utama bagi kemudahan teknologi baharu.
Pada mulanya, reaksi utama ialah “bersyukur kerana industri datang” ke Batam, kata seorang peniaga berusia 54 tahun, Juniardi Adinda Sembiring Gurukinayan, kepada AFP.
Namun, gangguan bekalan air perbandaran yang teruk baru-baru ini melanda beberapa komuniti di Batam hingga menyebabkan “kadang-kadang saya tidak mandi”.
“Kami tidak boleh makan nasi tanpa air. Kami tidak boleh memasak sayur tanpa air,” katanya.
Pada titik terburuk, puluhan penduduk yang marah mengadakan protes secara spontan di luar Taman Digital Nongsa, sebuah kelompok pusat data baharu dan kemudahan lain yang ditetapkan sebagai kawasan zon ekonomi khas.
Penduduk di daerah itu percaya “bahawa kekurangan air… ada kaitannya dengan pembinaan pusat data”, kata Juniardi.
Kemarau tersebut menyebabkan Empangan Nongsa berhampiran berada pada paras sangat rendah, dan sistem bekalan air terganggu lagi akibat kerosakan elektrik, kata Ginda Alamsyah, jurucakap pengendali utiliti air Air Batam Hilir (ABH).
Taman teknologi itu menerima bekalan air daripada sumber berbeza, iaitu Empangan Duriangkang, menurut sumber industri kepada AFP.
‘Berbau, kekuningan’
Pihak berkuasa pada akhir September memberitahu pemaju bahawa mereka mesti membina loji penyahgaraman (desalination) air laut untuk sistem penyejukan bagi mengelakkan tekanan terhadap sumber tempatan.
Syarikat-syarikat di sebalik pusat data yang beroperasi atau dirancang di Taman Digital Nongsa merangkumi BW Digital yang beribu pejabat di Singapura, DayOne, dan Princeton Digital Group.
Satu lagi pemilik, Gaw Capital Partners yang berpangkalan di Hong Kong, berkata ia “sedar akan kesukaran dan kekecewaan yang diluahkan oleh penduduk tempatan di Nongsa dan komuniti sekitar Batam” berhubung isu kekurangan air.
Bagi memastikan operasi yang mampan, “kemudahan pusat data kami mesti mengguna pakai gabungan kejuruteraan maju, reka bentuk seni bina yang cekap, dan sumber tenaga boleh diperbaharui,” katanya.
Ini termasuk menggunakan sistem air “gelung tertutup” (closed-loop) yang mengitar semula sumber dan memerlukan kurang cecair segar.
Ketika penduduk menuntut pemulihan bekalan air seperti biasa pada satu protes bulan lalu, AFP menyaksikan seorang pegawai polis memenuhkan baldi-baldi yang dibawa oleh penduduk ke Taman Digital Nongsa.
Di kampung pesisir pantai berdekatan, Mata Ikan, penduduk terpaksa menggunakan air laut untuk membasuh selepas membuang air besar, kata seorang penunjuk perasaan, Rahmat, 52.
“Krisis air ini berlaku sejak tahun lalu, tetapi ia menjadi lebih teruk dalam tempoh enam bulan terakhir,” kata Sulastri, 38, di rumahnya di mana bekalan air terputus, menyebabkan beliau terpaksa menuang air daripada botol plastik untuk mencuci pinggan.
“Ramai antara kami di sini menjalankan perniagaan warung kecil. Kami biasa membuat ais tiub, tetapi kini kami tidak boleh berbuat demikian lagi.”
Kerajaan telah mengagihkan air menerusi lori tangki, tetapi Sulastri berkata air tersebut “berbau” dan “kekuningan”.
AFP telah menghubungi kerajaan tempatan BP Batam, serta Kementerian Koordinator Bidang Perekonomian Indonesia yang mengawal selia Taman Digital Nongsa untuk mendapatkan ulasan, namun kedua-duanya tidak memberikan maklum balas.
Gangguan pengagihan air baru-baru ini “bukan disebabkan oleh pusat data atau AI atau pelabur yang memasuki sektor itu,” kata Amsakar Achmad, Datuk Bandar Batam merangkap Ketua BP Batam pada Oktober, menurut media tempatan.
Penurunan bekalan air sebaliknya adalah “disebabkan faktor cuaca dan iklim”, katanya.
Lonjakan sektor teknologi
Kapasiti pusat data di Asia Tenggara diunjurkan meningkat tiga kali ganda daripada paras tahun 2025 menjelang 2030, didorong oleh lonjakan sepuluh kali ganda dalam penggunaan AI, menurut laporan KPMG.
Ini boleh memberi tekanan kepada bekalan air, serta grid elektrik yang masih sangat bergantung pada bahan api fosil yang memanaskan bumi.
Pertumbuhan pembinaan pusat data di Indonesia dan Malaysia bermula apabila kekangan sumber menyebabkan Singapura menghentikan pembangunan baharu antara 2019 dan 2022.
Ia sejak itu terus melonjak, merangsang ekonomi kedua-dua negara apabila kerajaan dan gergasi teknologi melabur ratusan bilion dolar untuk melatih dan menjalankan AI.
Ginda berkata, penyedia air ABH menyokong dasar yang menggalakkan pelaburan dan pembangunan di Batam, yang terletak di selatan Singapura dan dihubungkan menerusi kabel dasar laut.
Namun beliau menambah bahawa permintaan air mesti diuruskan dengan betul, sambil menyatakan ABH sedang berusaha meningkatkan kapasiti enam empangan di Batam menerusi kerja pengerukan, di samping pembenihan awan sebagai pilihan lain semasa tempoh kering.
‘Titik perubahan’
Di utara Singapura, rantau Johor di Malaysia telah menjadi “salah satu kelompok infrastruktur AI muncul yang terbesar di dunia”, menurut penyelidik James Chai dari Institut ISEAS-Yusof Ishak.
Hanya separuh dekad lalu, Johor menempatkan 10 megawatt kapasiti pusat data. Angka itu telah melonjak 200 kali ganda kepada 2.1 gigawatt hari ini, kata Chai.
Kesan terhadap alam sekitar berkemungkinan tinggi.
Menjelang 2035, pusat data diramalkan menyedut satu pertiga daripada jumlah penggunaan tenaga Malaysia, kata Timbalan Perdana Menteri kepada parlimen pada Julai.
Kerajaan berkata pada ketika itu ia hanya akan meluluskan projek pusat data selepas memastikan kapasiti bekalan tenaga dan air adalah mencukupi.
Penduduk Johor telah mengadakan protes berhubung pencemaran habuk dan banjir kilat yang dikaitkan dengan pembinaan pusat data, memandangkan pengendali membina kemudahan semakin hampir dengan kawasan perumahan.
“Johor berada di titik perubahan yang kritikal,” kata Mohd Fadhil Md Din dari Universiti Teknologi Malaysia kepada AFP.
“Ia berpotensi menjadi pusat pusat data mampan terkemuka di Asia Tenggara,” tetapi hanya jika ia menguruskan sumber dan perancangan ruang secara berhati-hati, katanya.
‘Kita semua merasainya’
Bantahan kadang kala membuahkan hasil.
Di Kota Damansara, di pinggir Kuala Lumpur, sebidang tanah yang diperuntukkan untuk pusat data kekal kosong selepas bantahan penduduk tempatan.
Pemaju menarik balik permohonan kebenaran merancang pada Ogos selepas jiran-jiran menyuarakan pandangan di dalam talian, melobi Ahli Parlimen mereka, dan mengumpul lebih 9,000 tandatangan petisyen.
Jahaidi Harun, 72, bimbang pusat data yang dicadangkan itu mungkin bising dan memberi tekanan kepada infrastruktur sedia ada.
Pusat data “menggunakan banyak air,” kata pesara itu kepada AFP, sambil menambah bahawa seperti di Batam, “jika hujan tidak turun selama sebulan, kita semua akan merasainya”.
Susulan penarikan balik itu, Menteri Sumber Manusia Malaysia, Ramanan Ramakrishnan, memberitahu media tempatan bahawa beliau tidak menentang “pembangunan atau pelaburan”.
Namun “bagi projek berskala besar yang boleh menjejaskan kehidupan penduduk, rakyat mesti mempunyai hak untuk bersuara”.
– AFP