Rancangan syarikat-syarikat gergasi untuk meluncurkan sebanyak 1.7 juta satelit ke orbit Bumi dalam masa beberapa tahun akan datang bakal membawa “kesan malapetaka terhadap bidang astronomi”, amaran satu kajian baharu pada Rabu.
Rancangan untuk membanjiri ruang atmosfera Bumi dengan satelit-satelit gergasi yang sangat terang ini merupakan satu “ancaman kewujudan” (existential threat) buat teleskop-teleskop yang sedang memerhati alam semesta, menurut European Southern Observatory (ESO) yang menjalankan kajian tersebut.
Demi mengekalkan keupayaan manusia untuk meneroka langit malam dengan betul, pasukan penyelidik berkenaan menggesa agar had maksimum satelit yang mengorbit Bumi ditetapkan pada paras 100,000 sahaja.
Kajian ini merupakan yang pertama mengira sejauh mana konfigurasi kelompok (constellations) satelit besar dan sangat terang yang sedang dirancang itu boleh menjejaskan pemerhatian astronomi dengan menjadikan langit malam semakin terang.
Jumlah satelit yang mengorbit Bumi kini telah mencecah 14,000 unit selepas melonjak mendadak sejak beberapa tahun kebelakangan ini, yang mana kebanyakannya adalah sebahagian daripada rangkaian internet Starlink milik jutawan Elon Musk.
Namun, itu hanyalah permulaan.
Syarikat SpaceX milik Musk telah mengumumkan rancangan untuk meluncurkan lebih daripada satu juta satelit menjelang tahun 2028 untuk berfungsi sebagai pusat data bagi memacu lonjakan teknologi kecerdasan buatan (AI).
Projek-projek lain seperti rancangan “Cinnamon” oleh syarikat pemula (start-up) E-Space serta rangkaian satelit China, CTC-1 dan CTC-2, bakal menambah beratus-ratus ribu lagi satelit yang akan berputar mengelilingi planet kita.
Selain itu, sebuah syarikat pemula AS, Reflect Orbital, berharap dapat meluncurkan 50,000 satelit gergasi yang menggunakan cermin raksasa untuk memantulkan semula cahaya matahari ke Bumi, dengan tujuan untuk membekalkan cahaya pada waktu malam.
Secara keseluruhannya, lebih daripada 1.7 juta satelit boleh menerangi langit malam tidak lama lagi, sekali gus mengaburkan atau melenyapkan terus pandangan teleskop-teleskop di bumi.
Langit Malam Empat Kali Ganda Lebih Terang
“Apabila sebuah satelit melintasi kawasan yang sedang kami perhatikan, ia akan meninggalkan garisan jalur yang terang pada imej kami, lalu memadamkan apa sahaja objek yang berada di belakangnya,” kata ahli astronomi ESO, Olivier Hainaut, yang mengetuai kajian yang diterbitkan dalam jurnal Astronomy & Astrophysics.
“Sejak beberapa tahun kebelakangan ini, perkara ini memang berlaku—tetapi ia masih boleh diuruskan,” kata Hainaut kepada AFP. “Namun, jika kita melonjak daripada 14,000 kepada 1.7 juta satelit, kita benar-benar akan menghadapi masalah besar.”
Satelit Reflect Orbital menimbulkan ancaman yang sangat besar terhadap kegelapan langit malam.
Walaupun cermin satelit tersebut tidak dihalakan ke arah pemerhati, cahaya yang berserakan daripadanya akan membuatkan setiap satu satelit kelihatan seterang planet Zuhal (Venus)—yang dikenali sebagai “bintang kejora”, kata Hainaut.
Para penyelidik mendapati bahawa hampir kesemua imej yang ditangkap oleh kamera terbesar yang pernah dibina—iaitu sebahagian daripada Balai Cerap Vera C. Rubin yang baharu di Chile—akan menjadi rosak dan tidak boleh digunakan langsung.
Sama ada anda berada di Perancis, Gurun Sahara, atau Chile, keadaan langit “tidak lagi akan kelihatan jelas, sebaliknya ia akan kelihatan sama seperti langit yang dilihat dari kawasan pinggir bandar,” amaran beliau.
Malah di bandar-bandar yang mengalami pencemaran cahaya, satelit-satelit ini “akan menjadi satu-satunya ‘bintang’ yang dapat dilihat di langit malam,” menurut ESO.
Kesemua 50,000 satelit Reflect Orbital itu juga akan menjadikan keseluruhan langit malam sehingga empat kali ganda lebih terang, tambahnya.
Seorang jurucakap Reflect Orbital memberitahu AFP bahawa pihaknya sedang menugaskan badan penyelidikan bebas untuk mengkaji impak teknologi mereka dan “berkomitmen untuk meneruskan dialog dengan ahli astronomi”.
Kedudukan asal (default) satelit tersebut adalah dalam keadaan “ditutup” (off) dan “kami akan mengelak secara sistematik daripada memantulkan cahaya berhampiran kawasan balai cerap,” tambah jurucakap itu lagi.
‘Bola Kini Di Gelanggang FCC’
Hainaut menggesa agar jumlah satelit yang mengorbit dihadkan kepada 100,000 sahaja—dan ia mestilah dibuat dalam keadaan yang cukup malap agar tidak dapat dilihat dengan mata kasar.
Reflect Orbital dan SpaceX kini sedang menunggu keputusan daripada Suruhanjaya Komunikasi Persekutuan (FCC) AS mengenai sama ada mereka dibenarkan untuk meluncurkan rangkaian satelit masing-masing.
Kajian baharu ini menjadi asas kepada maklum balas ESO terhadap permohonan syarikat-syarikat tersebut, dengan kerjasama daripada Royal Astronomical Society UK dan Kesatuan Astronomi Antarabangsa.
“Bola kini berada di gelanggang FCC,” kata pegawai hal ehwal institusi ESO, Betty Kioko, dalam satu kenyataan. “Bagi astronomi optikal, ini merupakan satu ancaman kewujudan, dan kami berharap pihak pengawal selia akan berkongsi pandangan yang sama.”
Pencemaran cahaya yang dicetuskan oleh rangkaian satelit yang sangat terang ini bukan sekadar masalah bagi ahli astronomi.
Kehilangan langit malam yang gelap didapati boleh mengganggu jam biologi manusia dan haiwan—serta mengganggu sistem ekosistem.
Terdapat juga kesan tenaga dan alam sekitar akibat tindakan meluncurkan hampir dua juta satelit ke angkasa lepas.
Selain itu, wujud kebimbangan bahawa jumlah serpihan angkasa lepas yang amat besar daripada satelit-satelit ini boleh merempuh antara satu sama lain dalam satu tindak balas berantai yang berbahaya yang dikenali sebagai “sindrom Kessler”. – AFP